Nguyên nhân biếng ăn thường gặp ở trẻ
1. Lịch sinh hoạt chưa phù hợp
Tất cả các cữ nên cách nhau 4h, ăn dặm và sữa nên dồn thành 1 cữ kéo dài tối đa 1 tiếng. Không làm đúng phần trên trẻ sẽ luôn trong tình trạng không đói lắm, lưng chừng bụng dẫn đến bé không cảm thấy hứng mỗi khi tới bữa ăn.
2. Độ thô chưa phù hợp
Đa số các trường hợp biếng ăn do thức ăn quá nhuyễn khiến bé chán ăn. Biểu hiện thường thấy là bé cứ phun phèo phèo mỗi khi mẹ đút cháo/ bột, nhưng gặp người lớn ăn con lại đòi, bốc cho 1 2 hạt cơm thì con lại chịu há miệng.
3. Đau lợi mọc răng
Để răng mọc lên được, lợi của con sẽ phải rách ra khiến con rất đau, khi lành thì lại thấy ngứa, điều này khiến con rất khó chịu không muốn ăn thậm chí không muốn ti bình. Nếu mẹ không linh hoạt thay đổi cách giới thiệu thức ăn mà vẫn ép bé ăn thìa thì bé sẽ rất dễ sợ hãi mỗi khi ăn. Tình trạng này duy trì sẽ dẫn đến biếng ăn tâm lý dù bé đã qua giai đoạn đau lợi mọc răng, khiến bé sợ ăn luôn và biếng nặng hơn.
4. Ti vặt
Ti lắt nhắt rả rích cả ngày cả đêm, vào giấc, chuyển giấc đều bằng sữa hoặc ti mẹ (dù mẹ cảm giác sữa giảm hẳn con chỉ ti vú da thì vẫn có 1 lượng sữa con nuốt vào), con ti không hiệu dẫn đến chững cân hoặc tăng cân chậm, tình trạng dinh dưỡng kém, con khó ngủ, khó tự chuyển giấc, dẫn đến việc con luôn mệt mỏi, bứt rứt, không cảm thấy đói và không thèm ăn.
5. Bổ sung TPCN, men tiêu hoá bừa bãi
Bổ sung TPCN bừa bãi dẫn đến tình trạng bé sợ cảm giác mẹ ép uống TPCN từ đó biếng lây qua cả sữa và ăn dặm. Chưa kể trẻ con là bản thể chưa hoàn thiện chứ không phải người lớn thu nhỏ, trào lưu xét nghiệm vi chất dễ dẫn đến tình trạng hoang mang cho mẹ và can thiệp thừa khi chưa cần thiết. Con đang hoàn thiện thì đôi khi thừa chất này thiếu chất kia 1 tí và từ đó cơ thể con sẽ tự cân bằng, chuyển hoá hoạt động thuận lợi không bị xung đột từ can thiệp thừa sẽ kích thích con thèm ăn và ăn ngon miệng những món ăn cung cấp chất mà con đang thiếu. Việc mẹ bổ sung TPCN thừa khiến cơ thể bé dần lười nghĩ rằng đã có sẵn nguồn vi chất đây rồi cơ thể không cần hấp thu các vi chất đó từ thực phẩm nữa, làm cho bé cảm thấy nôn nao, khó chịu và giảm cảm giác thèm ăn. Không phải kẽm, men hay vitamin tổng hợp, mẹ chỉ cần duy trì D3 cho trẻ dưới 1 tuổi và D3K2 cho trẻ trên 1 tuổi. Trừ đi lượng D3 từ sữa và thời gian con tắm nắng mỗi ngày mà mẹ giảm liều dùng D3 từ TPCN cho con.
6. Hệ tiêu hoá kém, không sẵn sàng nạp thêm thức ăn
-Sau đợt vượt ốm bằng kháng sinh, niêm mạc ruột con bị tổn thương do đó mẹ thấy con đã khỏi ốm rồi nhưng vẫn chưa sẵn sàng ăn lại là do niêm mạc ruột, chức năng tiêu hoá của con vẫn cần thêm thời gian hồi phục. Sau ốm mẹ có thể cân nhắc bổ sung trà dưỡng và vi sinh bồ công anh cho con để phục hồi các chức năng trên.
-Bổ sung dầu mỡ vào cháo quá sớm: Lợi bất cập hại?
Chất béo là nguồn năng lượng quan trọng giúp trẻ tăng cân, nhưng việc bổ sung dầu mỡ vào cháo quá sớm có thể khiến con chướng bụng, no lâu và giảm lượng sữa uống sau đó. Dù 5–10ml dầu ăn có thể giúp tăng năng lượng, nhưng nếu đổi lại là mất đi một cữ ăn hoặc 150–200ml sữa thì sự đánh đổi này không xứng đáng.
Trong sữa và thực phẩm hằng ngày vốn đã chứa một lượng chất béo tự nhiên nhất định, đủ đáp ứng nhu cầu cơ bản của trẻ. Vì vậy, nếu bắt buộc phải chọn, thì thiếu một ít dầu mỡ dễ chấp nhận hơn nhiều so với việc thiếu đi nguồn dinh dưỡng dồi dào và cân đối từ sữa hoặc bữa ăn kế tiếp. Đặc biệt ở những trẻ đang biếng ăn, ưu tiên giữ vững lượng sữa và khẩu phần ăn chính luôn là lựa chọn khôn ngoan hơn. Tương tự với các sản phẩm cao năng lượng khác như sữa cao năng lượng, phô mai, váng sữa (phô mai, váng sữa chỉ nên bổ sung 1- 2 bữa/ tuần)
-Chức năng tiêu hoá của trẻ chưa hoàn thiện dẫn đến ăn nhiều nhưng không tiêu hoá tốt và không hấp thu tốt. Mẹ nên duy trì vi sinh bồ công anh cho con với liều dùng đúng với độ tuổi sau mỗi cữ ăn, hỗ trợ tiêu hoá thức ăn nhanh hơn, bữa ăn sau con sẽ đủ đói và hào hứng hơn. Bên cạnh đó môi trường vi sinh cân bằng này sẽ giúp hạn chế tối đa giun sán phát triển, từ đó mẹ không lo phải tẩy giun định kỳ và không lo có lúc nào con ăn vào nhưng lại bị giun sán lấy hết dinh dưỡng. Việc duy trì hàng ngày giống như mẹ cho con ăn sữa chua hàng ngày, đây là 1 nguồn vi sinh tự nhiên từ thực phẩm nên mẹ có thể yên tâm duy trì hàng ngày cho con mà không lo bị lệ thuộc như men tiêu hoá hay men vi sinh tổng hợp.
7. Thức ăn chưa đủ ngon, bắt mắt
Một trong những nguyên nhân phổ biến khiến trẻ biếng ăn là do món ăn không hợp khẩu vị hoặc trình bày kém hấp dẫn. Trẻ nhỏ thường ăn bằng mắt trước, nên những món ăn quá đơn điệu, nhạt nhẽo hoặc lặp lại mỗi ngày dễ khiến bé mất hứng thú. Bên cạnh đó, nếu thức ăn quá cứng, khô, hoặc không phù hợp với khả năng nhai – nuốt của con, bé cũng dễ từ chối ăn. Đầu tư một chút vào hương vị và hình thức món ăn, thay đổi nguyên liệu, cách nêm nếm và trình bày bắt mắt sẽ giúp kích thích vị giác, giúp con hào hứng hơn với mỗi bữa ăn.
Mẹ luôn nghĩ cố gắng cho con ăn nhạt, hạn chế tối đa việc dùng gia vị sẽ tốt cho thận của con. Suy nghĩ này là đúng nhưng chưa đủ, con chỉ nên kiêng các gia vị tinh luyện công nghiệp, trẻ từ 6m hoàn toàn có thể bắt đầu trải nghiệm lượng ít các gia vị tự nhiên như mật hoa dừa cô đặc, nước tương mật hoa dừa, đường hoa dừa, muối vi sinh (vi sinh trong muối sẽ giúp chuyển hoá muối tốt hơn từ đó giảm gánh nặng cho thận) giúp món ăn trở nên đậm đà và hấp dẫn hơn với con. Không chỉ là gia vị, đây còn là nguồn cung cấp khoáng chất cần thiết cho con.
8. Biếng ăn tâm lý
Vì tất cả những nguyên nhân trên nhưng mẹ vẫn cố dí, cố ép, cố nịnh con, nài nỉ dụ dỗ con ăn dẫn đến tình trạng biếng ăn, sợ ăn vô căn hay chính là biếng ăn tâm lý kéo dài, nỗi ám ảnh kéo dài trong con mỗi khi đến bữa ăn.
Dấu hiệu trẻ từ chối ăn dặm
Khi trẻ có những biểu hiện sau đây mẹ nên thông báo với trẻ rằng con không muốn ăn nữa mẹ dọn đi nhé, thông báo 2 lần để trẻ nghe được rõ và nhanh chóng ngưng bữa ăn (không được miệng nói ngưng nhưng tay thì vẫn cố đút) :
-Khi mẹ đút thìa bé có xu hướng quay trái, quay phải để né thìa.
-Chỉ thích ăn hoa quả, bánh, đồ lặt vặt nhưng bữa chính không ăn, một số trẻ thì chỉ ăn cơm trắng hoặc chan canh, thịt rau thì lười ăn không chịu ăn hoặc cơm cháo thô 1 tí lợn cợn 1 tí là con nhợn ói.
-Lấy tay đập bàn nhiều lần, khóc, la ó, cáu gắt khi ăn, lấy tay hất thìa, đẩy thìa. Sau khi cháo đút được vào trong miệng thì phun phèo phèo hoặc nhả thức ăn ra.
-Con khóc và co chân từ chối khi mẹ cho con ngồi vào bàn ăn. Nhìn thấy mẹ cầm chén, khay ăn dặm là khóc la, giả vờ nhợn ói, sợ hãi.
-Vẫn há miệng chịu đút nhưng sau đó ngậm chảy nước trong miệng chứ nhất quyết không chịu nuốt. Bữa ăn kéo dài hơn 1 tiếng vẫn chưa xong.
Mẹ càng ép con sẽ càng biếng nặng hơn, 1 hôm cố gắng nhồi nhét vài miếng thức ăn vào miệng con cũng không có ý nghĩa gì cho cả 1 hành trình phát triển của con, con cần cả 1 hành trình ăn trong vui vẻ và chủ động để không lỡ nhịp trên hành trình phát triển của mình.
Hướng xử lý biếng ăn tâm lý ở trẻ
Trẻ chưa ăn thô được thì mẹ tập ăn thô cho con, hỗ trợ đúng cách và kiên trì một thời gian con sẽ thay đổi hoàn toàn.
-Đối với những bé biếng ăn nhẹ, chỉ sợ mỗi thìa thì mẹ tiến hành gỡ nhãn tiêu cực cái thìa, thậm chí cái ghế ăn dặm cho con và bắt đầu luôn từ bước 2. Kết hợp cho con ngồi đùi và bốc thức ăn đút con, giai đoạn tầm 3 -5 ngày hỗ trợ con gỡ nhãn tiêu cực mẹ tốt nhất không đặt mục tiêu về số lượng thức ăn con phải nạp vào. Ngay cả với những trẻ ăn tốt rồi thì mẹ vẫn nên cân đối nguồn dinh dưỡng, lượng ăn và sữa của con ở mỗi giai đoạn chứ không phải cứ càng nhiều sữa càng tốt hay ăn càng nhiều càng tốt. Tham khảo thêm tại đây!
-Đối với những trẻ biếng ăn tâm lý nặng, ưu tiên hàng đầu lúc này là xử lý tâm lý biếng ăn cho trẻ qua các bước sau:
Bước 1: Nếu trẻ từ chối ăn mãnh liệt và biếng ăn kéo dài trên 1 tháng thì hãy cho 2 mẹ con 1 tuần nghỉ ngơi, lấy đà lại, giúp bé quên đi cảm giác phải chiến đấu với mỗi bữa ăn. Trong 1 tuần này mẹ vẫn nên giãn cữ sữa 4h/ cữ và tối ưu lượng sữa theo nhu cầu của bé. Tuyệt đối không ăn uống gì thêm ngoài sữa kể cả sữa chua, váng sữa, phô mai, hoa quả, bánh ăn dặm, cơm người lớn bốc ăn chơi...trong thời gian cắt ăn 100% này. Chỉ 1 nguồn dinh dưỡng duy nhất từ sữa. Sau mỗi cữ sữa mẹ cho con uống vi sinh bồ công anh với liều dùng theo độ tuổi, tận dụng 1 tuần này hỗ trợ tối đa cho hệ tiêu hoá sẵn sàng khi con ăn trở lại.
Bước 2: 2 tuần đồng hành cùng con vượt biếng ăn tâm lý
- Giãn lịch sinh hoạt đủ xa (4h/ cữ) để bé có được cảm giác đói.
- Gộp ăn dặm và sữa thành một bữa và gói gọn trong vòng 1 tiếng.
- Cắt hết bánh ăn dặm, sữa chua, váng sữa, phô mai, bơ, riêng hoa quả không quá 10g/ ngày trong 1 - 2 tuần đầu hỗ trợ con vượt biếng ăn.
- Rà soát lại và ngưng hết các thực phẩm chức năng kể cả men vi sinh, kẽm, vitamin tổng hợp, DHA,... chỉ giữ lại D3 và D3K2.
- Không sử dụng sữa cao năng lượng, dầu mỡ, váng sữa, phô mai trong giai đoạn hỗ trợ con vượt biếng ăn.
- Nếu con đang ốm thì ưu tiên vượt ốm trước rồi mới xử lý biếng ăn.
-Không xử lý biếng ăn khi con đang giai đoạn nứt lợi, sưng nướu mọc răng.
-Tiến hành giảm sữa phù hợp với từng giai đoạn tháng tuổi của con. Tham khảo thêm tại đây!
Lưu ý trước khi bước vào hành trình đồng hành cùng con cải thiện tình trạng biếng ăn
-Giai đoạn 7 - 8 tháng: Dinh dưỡng từ sữa chiếm 80 - 100% (số cân của con x tối thiểu 100ml - tối đa 150ml/ ngày để con duy trì tăng cân tốt), dinh dưỡng từ ăn dặm chỉ chiếm tối đa 20% nên chỉ cần đạt tiêu chí con ăn uống vui vẻ, không còn dấu hiệu từ chối ăn và hàng ngày luyện được kỹ năng xử lý thức ăn thô là đủ, mẹ không được áp lực lượng ăn hay ép bé ăn lượng ăn như chuẩn hoặc lượng như mẹ mong muốn. Khi bé ăn ít thì lượng sữa sẽ tự tăng và dinh dưỡng sẽ lấy từ sữa là chính nên bé vẫn được đáp ứng đầy đủ chất dinh dưỡng kể cả khi bé không ăn được gì nhiều. Giữ tinh thần thoải mái không có KPI về lượng ăn là một sự khởi đầu tốt nhất để bắt đầu xử lý biếng ăn và luyện tập kỹ năng xử lý thức ăn thô của con. Duy trì vi sinh bồ công anh để đảm bảo hệ vi sinh đường ruột luôn được cân bằng, kết hợp các yếu tố bên ngoài và bên trong sẽ tăng tỷ lệ thành công.
-Giai đoạn 9 - 11 tháng: Dinh dưỡng từ ăn dặm đã chiếm lên tới 50% ở giai đoạn 9m, 60% ở giai đoạn 10m và 70 - 80% ở giai đoạn 11m. Phần dinh dưỡng còn lại là từ sữa. Phải giảm sữa xuống còn 500 - 550ml/ ngày ngay cả khi con ăn chưa tốt trong giai đoạn đầu xử lý biếng ăn mẹ vẫn không cho con uống hơn lượng này. Giảm sữa và tập cho bé hút nước, cần phải bổ sung 200 - 400ml nước/ ngày để cung cấp đủ nước hạn chế táo bón. 1 2 ngày đầu lúc mới giảm sữa có thể bé chưa hợp tác ăn dặm nhưng khoảng vài ngày sau năng lượng tích luỹ trước đó sẽ giảm dần và bé sẽ bắt đầu thèm ăn. Thường sau khi giảm sữa còn 500 - 550ml/ ngày liên tục khoảng 4 - 5 ngày bé sẽ bắt đầu hợp tác ăn dặm, nếu sau 1 tuần giảm sữa bé vẫn chưa hợp tác thì có thể là do mẹ vẫn đang cố ép bé ăn bằng mọi cách, hoặc tăng thô quá đà độ thô quá mức so với khả năng xử lý của con, hoặc món ăn quá dở do mẹ không nêm gia vị tự nhiên khiến món ăn nhạt nhẽo không kích thích được vị giác cho con. Giữ tinh thần thoải mái không có KPI về lượng ăn là một sự khởi đầu tốt nhất để bắt đầu xử lý biếng ăn và luyện tập kỹ năng xử lý thức ăn thô của con. Duy trì vi sinh bồ công anh để đảm bảo hệ vi sinh đường ruột luôn được cân bằng, kết hợp các yếu tố bên ngoài và bên trong sẽ tăng tỷ lệ thành công.
-Giai đoạn 12 tháng trở lên: Dinh dưỡng từ ăn dặm đã chiếm lên tới 80% - 90%. Phần dinh dưỡng còn lại là từ sữa. Cai ti đêm là điều bắt buộc và phải giảm sữa xuống còn 200 - 300ml/ ngày ngay cả khi con ăn chưa tốt trong giai đoạn đầu xử lý biếng ăn mẹ vẫn không cho con uống hơn lượng này, giai đoạn 2 tuần đầu hỗ trợ con xử lý biếng ăn mẹ chỉ duy trì 3 bữa chính và 1 cữ sữa tầm 200 - 250ml trước khi ngủ, dù con ăn ít hay nhiều thì cũng không uống bù sữa sau ăn. Với các bé ti mẹ trực tiếp mẹ có thể cắt hết cữ sữa ban ngày chỉ giữ lại 1 cữ trước khi ngủ. Giảm sữa và tập cho bé hút nước, cần phải bổ sung 400 - 500ml nước/ ngày để cung cấp đủ nước hạn chế táo bón, hạn chế việc con bị mệt, mất nước, mất năng lượng và ngất xĩu trong giai đoạn đầu con chưa hợp tác ăn dặm. Nhưng thường mẹ hỗ trợ con đúng và đầy đủ như hướng dẫn phía trên thì bữa tối ngày đầu tiên con đã hợp tác ăn 1 ít rồi. Giữ tinh thần thoải mái không có KPI về lượng ăn là một sự khởi đầu tốt nhất để bắt đầu xử lý biếng ăn và luyện tập kỹ năng xử lý thức ăn thô của con. Duy trì vi sinh bồ công anh để đảm bảo hệ vi sinh đường ruột luôn được cân bằng, kết hợp các yếu tố bên ngoài và bên trong sẽ tăng tỷ lệ thành công. Sau khoảng 2 tuần con đã hợp tác ăn dặm hơn thì mẹ bổ sung sữa vào ban ngày, tham khảo lịch sinh hoạt sau:
6h30 - 7h: Thức dậy
7h30: ăn sáng + 50 - 100ml sữa (sữa công thức hoặc ưu tiên sữa tươi)
9h: 100ml sữa (sữa công thức hoặc ưu tiên sữa tươi)
11h - 11h30: ăn trưa + không uống sữa sau ăn
15h: bữa phụ + 150ml sữa (sữa công thức hoặc ưu tiên sữa tươi)
18h30 - 19h: Bữa tối
20h - 21h: Đi ngủ và không uống sữa trước khi ngủ để giảm thiểu tình trạng trào ngược âm thầm, giúp con có nền sức khoẻ tốt sẽ duy trì phong độ ăn dặm, bảo vệ răng miệng cũng như thức ăn được tiêu hoá tối ưu trước khi ngủ giúp con nhẹ bụng ngủ ngon (ban ngày nạp đủ năng lượng thì không lo đêm con ngủ bị đói, giấc ngủ sâu hỗ trợ tăng chiều cao tốt hơn)
Bước 3: Trong 2 tuần đầu xử lý biếng ăn mẹ nên cho con ăn thô mềm và bốc đút con ăn, sau khoảng 2 tuần con ăn ngoan hơn mẹ có thể kết hợp bốc đút ở đầu và cuối buổi, giữa buổi mẹ đút thìa chén cơm/ cháo riêng đã chuẩn bị cho con. Tham khảo các món ăn của các mẹ chia sẻ (khuyến khích chính mẹ khi làm được món gì ngon cũng nên chia sẻ công thức ngay với các mẹ khác để các mẹ bỉm đồng hành giúp nhau), xem các video sửa sai thực chiến, các mẹo nhỏ trong cộng đồng "Ăn dặm hạnh phúc - Tăng trưởng cân đối" trên zalo để đa dạng thực đơn hấp dẫn hơn cho bé và rút kinh nghiệm từ các lỗi nhỏ của các mẹ khác trong nhóm. Riêng bé nhà mình, mẹ gửi video con ăn từ đầu buổi kèm thức ăn của con trước và sau ăn, tháng tuổi, lịch sinh hoạt, lượng ăn, lượng sữa, thắc mắc lo lắng của mẹ vào nick zalo Mẹ Goali trong cộng đồng để được tư vấn, thời gian trả lời nhanh hay chậm là tuỳ mẹ Goali sắp xếp được thời gian mỗi ngày hỗ trợ cộng đồng 1 vài giờ.
Bước 4: Sau khi bé hết biếng ăn rồi mẹ vẫn nên theo dõi thường xuyên các kiến thức và mẹo nhỏ trong cộng đồng để tự tin xử lý mỗi khi bé biếng ăn. Con sẽ không ăn trộm vía mãi mãi mà sẽ có những đợt biếng ăn nhất là giai đoạn 18 - 21 tháng, 30 - 36 tháng. Mẹ cần chuẩn bị đủ cả kiến thức và tâm lý tự tin nhờ sự hiểu biết về ăn dặm để vượt qua những đợt biếng ăn cùng con.
